Chó con, mèo con sơ sinh: giữ ấm, bú mẹ, cân nặng và cai sữa trong 8 tuần đầu

Trong tám tuần đầu, chó con và mèo con sơ sinh cần bốn thứ: ổ đủ ấm, bú được sữa mẹ ngay từ những giờ đầu, tăng cân đều mỗi ngày, và được tập ăn rồi cai sữa từ từ quanh tuần thứ ba tới tuần thứ tám. Hai tuần đầu, con non chưa tự giữ ấm, chưa tự đi vệ sinh, mắt tai còn nhắm; mọi thứ đều nhờ con mẹ và chỗ ổ bạn chuẩn bị.

Phần lớn thời gian, con mẹ lo hết. Việc của bạn là giữ ổ đúng nhiệt độ, cân từng con mỗi ngày để phát hiện sớm con yếu, thay con mẹ cho bú khi cần, và nhận ra các dấu hiệu cho thấy con non phải đi khám ngay. Bài này dừng ở mốc khoảng tám tuần, lúc con non thường sẵn sàng về nhà mới.

Chó con, mèo con lớn lên thế nào qua từng tuần

Các mốc dưới đây là trung bình ở chó và mèo nhà. Giống nhỏ, giống lớn, lứa đông hay lứa ít đều có thể xê dịch vài ngày. Bạn dùng bảng để biết nên chờ đợi điều gì, không phải để lo lắng khi con nào chậm hơn một chút.

Mèo con thường cai sữa hẳn và sẵn sàng rời mẹ muộn hơn chó con một chút, nhiều người chờ tới tuần thứ chín, mười. Không có lý do chính đáng để tách con non khỏi mẹ và anh em trước khoảng tám tuần, vì giai đoạn này chúng học cách cư xử với đồng loại.

Giữ ấm: việc quan trọng nhất của hai tuần đầu

Chó con và mèo con sơ sinh chưa tự điều hoà thân nhiệt. Chúng giữ ấm nhờ nằm sát mẹ, sát anh em và nhờ nhiệt độ của ổ. Một con bị lạc ra góc ổ lạnh có thể mất nhiệt rất nhanh, nhất là vào đêm mưa, đêm gió mùa ở miền Bắc hay đêm se lạnh ở vùng cao như Lâm Đồng, Gia Lai.

Tài liệu chăm sóc thường khuyên vùng con non nằm trong tuần đầu ấm khoảng 29 đến 32 độ C, sau đó giảm dần mỗi tuần, tới khoảng tuần thứ tư còn chừng 24 độ C. Bạn không cần chính xác từng độ, nhưng nên có một nhiệt kế phòng đặt ngang mặt ổ để biết mình đang ở đâu. Quan trọng hơn là ổ có cả chỗ ấm lẫn chỗ mát, để con mẹ không bị nóng quá và con non tự bò đi tìm chỗ vừa.

Mùa hè ở nhiều tỉnh phía Nam, nguy cơ lại là quá nóng. Con non nằm tản ra xa nhau, thở nhanh, kêu là dấu hiệu ổ nóng; nằm dồn chồng lên nhau, kêu, run là dấu hiệu lạnh. Nhìn cách cả đàn nằm là cách đo nhanh nhất.

Một nguyên tắc rất quan trọng: con non bị lạnh thì không cho bú, kể cả bú bình, cho tới khi được làm ấm lại. Khi thân nhiệt thấp, ruột con non gần như ngừng hoạt động, sữa vào không tiêu được. Làm ấm từ từ bằng cách áp con vào người, ủ trong khăn ấm, đặt cạnh túi chườm ấm bọc khăn, không hơ sát lửa, không ngâm nước nóng. Đồng thời gọi bác sĩ thú y, vì con non bị lạnh thường còn một nguyên nhân khác bên dưới.

Sữa đầu và cân nặng mỗi ngày

Sữa mẹ trong khoảng một ngày đầu sau đẻ, gọi là sữa đầu, chứa kháng thể giúp con non chống bệnh trong những tuần đầu đời. Ruột con non chỉ hấp thu tốt các kháng thể này trong thời gian ngắn sau sinh, vì vậy mỗi con cần được bú sớm và bú đủ ngay trong ngày đầu. Con nào yếu, bị anh em chen lấn, hãy đặt nó vào bầu vú phía sau, thường nhiều sữa hơn, và giữ cho nó bú.

Cách theo dõi đáng tin nhất là cân. Dùng cân bếp điện tử, cân từng con mỗi ngày vào cùng một giờ, ghi vào bảng. Để phân biệt các con giống nhau, có thể đeo vòng len mềm nhiều màu ở cổ, nới rộng và thay khi con lớn. Con non khoẻ tăng cân gần như mỗi ngày; nhiều tài liệu ghi chó con, mèo con thường gấp đôi cân nặng lúc sinh sau khoảng một tới hai tuần.

Bạn không cần so với con số chuẩn nào. Điều cần để ý là xu hướng của từng con. Ví dụ giả định: một mèo con hai ngày liền cân không tăng trong khi anh em đều tăng, hoặc một chó con giảm cân sau ngày thứ hai, ba, đó là tín hiệu sớm cần kiểm tra con đó có bú được không, mẹ có đủ sữa không, và báo bác sĩ thú y. Ngày đầu sau sinh, sụt nhẹ một chút có thể bình thường.

Cân nặng còn là thông tin bác sĩ thú y cần khi tính liều thuốc tẩy giun và hẹn lịch khám cho cả lứa. Giữ bảng cân tới tuần thứ tám, bạn có một hồ sơ tốt để đưa cho nhà nhận nuôi.

Cho bú bình khi mẹ không đủ sữa hoặc bỏ con

Nuôi con non bằng bình là việc nặng, đặc biệt tuần đầu phải cho bú cả ngày lẫn đêm. Trước khi bắt đầu, hãy hỏi bác sĩ thú y; nếu có con mẹ khác đang nuôi con cùng loài, ghép con côi sang có thể là lựa chọn tốt hơn. Nếu phải tự nuôi, làm theo trình tự:

1. Dùng sữa thay thế dành riêng cho chó con hoặc mèo con, pha đúng theo hướng dẫn trên bao bì. Không dùng sữa bò, sữa đặc, nước cơm; thành phần không phù hợp, dễ gây tiêu chảy.
2. Dùng bình và núm dành cho con non, lỗ núm vừa đủ để sữa nhỏ giọt khi dốc ngược, không chảy thành dòng.
3. Làm ấm sữa tới khoảng nhiệt độ cơ thể, nhỏ thử vào cổ tay thấy ấm vừa. Chỉ cho bú khi con non đã ấm.
4. Đặt con non nằm sấp trên khăn, đầu hơi ngẩng, giống tư thế bú mẹ. Không bao giờ cho bú khi con nằm ngửa như em bé, vì sữa dễ sặc vào phổi.
5. Để con tự mút, không bóp bình ép sữa vào miệng. Nếu sữa trào ra mũi, dừng ngay, lau sạch, giữ đầu thấp cho sữa chảy ra, và hỏi bác sĩ thú y.
6. Tuần đầu thường cho bú khoảng hai tới ba giờ một lần, kể cả ban đêm, giãn dần khi con lớn. Lượng mỗi cữ theo hướng dẫn trên bao bì và theo cân nặng, bác sĩ có thể chỉnh.
7. Sau mỗi cữ, dùng bông hoặc khăn mềm thấm nước ấm xoa nhẹ vùng bụng dưới và hậu môn để kích thích con đi tiểu, đi tiêu, như con mẹ liếm. Làm tới khoảng tuần thứ ba, khi con tự đi được.
8. Rửa sạch bình và núm sau mỗi cữ, sữa pha thừa thì đổ bỏ.

Ghi lượng bú mỗi cữ và cân nặng mỗi ngày. Con bú bình không tăng cân, bụng chướng, tiêu chảy, hoặc ho, thở khò khè sau khi bú là lý do gọi bác sĩ.

Tập ăn và cai sữa từ tuần thứ ba

Khoảng tuần thứ ba, thứ tư, khi con non bắt đầu đứng vững và răng sữa nhú, bạn có thể bắt đầu cho tập ăn. Cách quen thuộc là làm một thứ cháo loãng từ thức ăn dành cho chó con hoặc mèo con, ngâm mềm với nước ấm hoặc sữa thay thế, đặt trong đĩa nông. Lần đầu, chấm một chút lên môi con non để nó liếm thử. Đừng lo khi con dẫm vào đĩa, lấm lem khắp người, đó là cách chúng học ăn.

Trong vài tuần tiếp theo, tăng dần độ đặc, giảm dần lượng nước, tăng số lần cho ăn lên khoảng bốn bữa mỗi ngày. Luôn có một đĩa nước sạch nông. Khoảng tuần thứ sáu đến thứ tám, phần lớn chó con, mèo con ăn được thức ăn mềm hoặc thức ăn khô ngâm mềm, bú mẹ ít đi.

Cai sữa tốt nhất là từ từ, để con mẹ tự điều chỉnh: nó sẽ đứng dậy, rời đi khi đàn con bú quá nhiều, và sữa giảm dần theo. Tránh tách con mẹ ra hẳn đột ngột chỉ trong một ngày, vì cả con mẹ lẫn đàn con đều căng thẳng, con mẹ dễ bị căng tức bầu vú.

Chế độ ăn sau cai sữa, số bữa và cách chọn thức ăn cho chó con, mèo con từ hai tháng trở đi là phần chăm nuôi hằng ngày, không thuộc phạm vi bài này. Khi giao con cho nhà mới, hãy ghi rõ con đang ăn loại gì, bao nhiêu bữa, để nhà mới không đổi đột ngột.

Dấu hiệu con non đang nguy hiểm: gọi bác sĩ thú y ngay

Chó con, mèo con sơ sinh yếu đi rất nhanh, có khi chỉ trong vài giờ. Đừng chờ xem ngày mai thế nào nếu thấy một trong những dấu hiệu sau:

• Kêu liên tục, không chịu nằm yên, hoặc ngược lại nằm im, mềm oặt, không phản ứng khi chạm vào.
• Không bú, bị đẩy ra khỏi bầu vú, hoặc bú yếu, nhả vú liên tục.
• Người lạnh khi sờ, nằm tách xa đàn.
• Cân nặng giảm, hoặc đứng cân hai ngày liền trong khi anh em đều tăng.
• Tiêu chảy, phân lỏng nhiều, hoặc bụng chướng căng.
• Sữa trào ra mũi khi bú, thở khò khè, thở há miệng.
• Rốn sưng đỏ, chảy dịch hoặc mủ, có mùi.
• Mí mắt sưng phồng, có dịch rỉ ra trước khi mắt mở.
• Nhiều con trong lứa cùng yếu đi một lúc, gợi ý bệnh truyền nhiễm.

Khi đưa đi khám, mang cả con mẹ nếu có thể, giữ con non trong hộp ấm suốt đường đi, mang theo bảng cân nặng. Không tự cho con non uống thuốc, nước đường hay bất cứ thứ gì qua đường miệng khi nó đang lạnh hoặc lả.

Làm quen người, khám và tẩy giun trước khi về nhà mới

Khoảng từ tuần thứ ba tới tuần thứ tám là giai đoạn chó con, mèo con học làm quen với thế giới xung quanh nhanh nhất. Những con được người bế nhẹ nhàng mỗi ngày, nghe tiếng động bình thường trong nhà như tiếng nồi chảo, máy giặt, tiếng trẻ con nói chuyện, thường lớn lên dạn dĩ, dễ sống với người hơn. Việc này không cần dụng cụ, chỉ cần vài phút mỗi ngày cho từng con, nhẹ nhàng, ở chỗ an toàn, trong lúc con mẹ vẫn yên tâm.

Tẩy giun và tiêm phòng cho cả lứa làm theo lịch bác sĩ thú y đưa ra, dựa trên tuổi, cân nặng, tình trạng của con mẹ và bệnh hay gặp trong vùng. Đừng tự mua thuốc tẩy giun về chia liều cho con non; cơ thể chúng rất nhỏ, sai liều dễ gây hại. Đưa cả lứa đi khám một lần trước khi giao giúp phát hiện sớm những vấn đề như hở hàm ếch, thoát vị rốn, tim có tiếng thổi.

Khi giao cho nhà mới, kèm theo một tờ ghi chép: ngày sinh, cân nặng các mốc, đang ăn gì, đã tẩy giun và tiêm những gì, ngày nào. Dặn nhà mới đưa con đi khám trong những ngày đầu và tiếp tục lịch tiêm. Phần chăm sóc chó con, mèo con lớn hơn tiếp theo là việc của nhà mới.

Câu hỏi thường gặp

Chó con sơ sinh mấy ngày thì mở mắt?

Chó con và mèo con thường bắt đầu mở mắt khoảng ngày thứ mười tới mười bốn, có con sớm hơn hoặc muộn hơn vài ngày. Không tự banh mắt con non ra. Nếu mí mắt sưng phồng, có dịch rỉ ra trước khi mắt mở, hoặc đã quá hai tuần rưỡi mà mắt vẫn nhắm chặt, hãy hỏi bác sĩ thú y.

Mèo con sơ sinh bú bao nhiêu lần một ngày?

Mèo con bú mẹ theo nhu cầu, tuần đầu gần như cứ một hai giờ lại bú một lần. Nếu phải nuôi bằng bình, tuần đầu thường cho bú khoảng hai tới ba giờ một lần cả ngày lẫn đêm, giãn dần khi lớn. Cân nặng tăng đều mỗi ngày là cách biết con bú đủ.

Có cho chó con, mèo con sơ sinh uống sữa bò được không?

Không nên. Sữa bò khác sữa chó mèo về thành phần, con non dễ bị tiêu chảy và không nhận đủ dưỡng chất. Khi mẹ không đủ sữa, dùng sữa thay thế dành riêng cho chó con hoặc mèo con, pha theo hướng dẫn trên bao bì, và hỏi thêm bác sĩ thú y.

Khi nào được tắm cho chó con, mèo con?

Trong những tuần đầu không nên tắm, vì con non mất nhiệt rất nhanh. Bẩn chỗ nào, lau chỗ đó bằng khăn ẩm ấm rồi lau khô ngay, giữ ấm. Việc tắm bằng nước nên chờ tới khi con lớn hơn, khoẻ mạnh và hỏi ý kiến bác sĩ thú y.

Mấy tuần thì tách chó con, mèo con khỏi mẹ được?

Phần lớn tài liệu khuyên không tách trước khoảng tám tuần tuổi, mèo con nhiều người chờ tới chín, mười tuần. Trước mốc này con non vẫn đang học ăn, học cư xử với đồng loại. Tách sớm làm con non dễ ốm và dễ có vấn đề hành vi về sau.

Chó mẹ đè chết con có tránh được không?

Giảm được khá nhiều. Ổ đẻ đủ rộng, có thanh chắn chống đè dọc thành ổ, lót khăn phẳng không chồng nhiều lớp, và có người kiểm tra thường xuyên trong tuần đầu là các cách hay dùng. Chó mẹ mệt, giống lớn, lứa đông hay đè con hơn, nên càng cần để ý.