Một kỳ động dục của mèo cái thường kéo dài khoảng 4 đến 7 ngày, có con chỉ hai, ba ngày, có con kéo dài hơn mười ngày. Nếu trong kỳ đó mèo không được giao phối, cơ thể nó thường không rụng trứng, và chỉ sau khoảng hai đến ba tuần nghỉ, mèo lại động dục tiếp. Vì vậy chủ nuôi hay có cảm giác mèo "kêu cả tháng không dứt", dù thật ra đó là nhiều kỳ ngắn nối nhau.
Ở nước ta, mèo nuôi trong nhà có đèn điện buổi tối thường động dục gần như quanh năm, ít có mùa nghỉ rõ như mèo ở xứ lạnh. Bài này giải thích một kỳ động dục diễn ra thế nào, dấu hiệu nào chắc, vì sao kỳ động dục cứ lặp lại, việc bạn làm được để mèo bớt khổ, và lúc nào nên đưa mèo tới bác sĩ thú y thay vì chờ cho qua.
Một chu kỳ động dục của mèo cái gồm những giai đoạn nào
Mèo cái thường bước vào kỳ động dục đầu tiên khi được khoảng 5 đến 9 tháng tuổi, mèo lông ngắn hay sớm hơn mèo lông dài, mèo được ăn đủ và sống trong nhà có ánh sáng ổn định cũng sớm hơn. Từ đó trở đi, chu kỳ của mèo đi qua các giai đoạn dưới đây. Số ngày trong bảng là khoảng thường gặp, mỗi con một khác, nên bạn dùng để đối chiếu chứ không phải để bắt mèo theo đúng lịch.
| Giai đoạn | Thường kéo dài | Mèo biểu hiện thế nào |
|---|---|---|
| Tiền động dục | Khoảng 1–2 ngày, nhiều khi chủ không nhận ra | Quấn người hơn, cọ đầu vào đồ đạc, mèo đực quanh nhà bắt đầu lảng vảng, nhưng mèo cái chưa chịu cho đực đến gần |
| Động dục | Thường khoảng 4–7 ngày, dao động từ 2 đến hơn 10 ngày | Kêu gào, lăn lộn, nâng mông, đuôi lệch sang một bên khi được vuốt lưng, đòi ra ngoài |
| Nghỉ giữa hai kỳ | Thường khoảng 1–3 tuần nếu không rụng trứng | Mèo trở lại bình thường, ăn ngủ như cũ, rồi lại vào kỳ mới |
| Giả thai | Thường khoảng 5–6 tuần, chỉ xảy ra khi mèo đã rụng trứng mà không đậu thai | Mèo yên hẳn, không động dục; nhiều chủ tưởng mèo đã có bầu |
| Nghỉ theo mùa | Vài tuần tới vài tháng vào thời gian ngày ngắn, rõ hơn ở mèo sống ngoài trời | Không có dấu hiệu động dục; mèo trong nhà nhiều đèn có thể không có giai đoạn này |
Điểm cần nhớ là cột thứ hai không cộng lại thành một lịch cố định. Một con mèo có thể động dục năm ngày, nghỉ hai tuần, rồi động dục bảy ngày, nghỉ mười ngày. Ghi lại ngày bắt đầu và ngày kết thúc của vài kỳ liên tiếp là cách duy nhất để biết nhịp riêng của con mèo nhà bạn.
Dấu hiệu mèo đang động dục, dấu hiệu nào chắc nhất
Tư thế nâng mông khi được vuốt lưng. Đây là dấu hiệu rõ nhất. Khi bạn vuốt dọc lưng hoặc gãi gần gốc đuôi, mèo hạ phần ngực sát sàn, nâng phần mông lên, đuôi vắt sang một bên và hai chân sau đạp nhẹ tại chỗ như đang dậm chân. Mèo cái không động dục gần như không làm động tác này.
Kêu gào kéo dài, giọng khác hẳn ngày thường. Tiếng kêu trầm, dài, lặp đi lặp lại, thường to hơn vào ban đêm và rạng sáng. Mèo kêu để gọi mèo đực, nên càng nghe tiếng mèo đực ngoài ngõ đáp lại thì mèo cái càng kêu dữ.
Lăn lộn và cọ người liên tục. Mèo lăn trên sàn, cọ má vào chân bàn, góc tường, chân người. Động tác này để lại mùi của nó khắp nơi. Nhiều chủ mới nuôi thấy mèo lăn lộn kêu la thì tưởng mèo đau bụng.
Đòi ra ngoài, rình cửa. Mèo ngồi canh cửa chính, cửa sổ, ban công, tìm mọi khe hở để chạy ra. Đây là lúc mèo hay đi lạc hoặc rơi từ trên cao nhất, nên dấu hiệu này cần bạn phản ứng ngay bằng cách đóng lối thoát.
Ăn ít đi, đi tiểu lung tung. Một số mèo ăn kém trong vài ngày động dục và đi tiểu ngoài khay để đánh dấu. Nếu mèo vẫn uống nước, vẫn tỉnh táo, đây là chuyện của kỳ động dục; nếu bỏ ăn hoàn toàn quá một ngày thì cần xem lại, phần dưới có nói.
Âm hộ hầu như không đổi. Khác chó cái, mèo cái động dục thường không ra máu và âm hộ chỉ hơi ướt, khó thấy. Nếu thấy máu hoặc dịch đục chảy ra, đó không phải dấu hiệu động dục bình thường của mèo.
Vì sao mèo động dục lặp đi lặp lại không dứt
Lý do nằm ở cách mèo rụng trứng. Phần lớn động vật có vú rụng trứng theo chu kỳ, dù có giao phối hay không. Mèo thì thuộc nhóm rụng trứng do kích thích: trứng chủ yếu chỉ rụng sau khi mèo cái được giao phối, thường là sau vài lần phối trong cùng một kỳ. Không có giao phối, trứng không rụng, buồng trứng không bước sang giai đoạn nghỉ dài, và chỉ ít ngày sau một đợt nang trứng mới lại phát triển. Kết quả là kỳ động dục mới đến rất nhanh.
Yếu tố thứ hai là ánh sáng. Mèo động dục mạnh vào những tháng ngày dài. Ở vùng ôn đới, mèo ngoài trời thường nghỉ hẳn vào mùa đông. Ở Việt Nam, độ dài ngày ít thay đổi hơn, cộng thêm đèn điện trong nhà sáng tới khuya, nên nhiều mèo cái nuôi trong nhà động dục quanh năm, mỗi tháng một hai kỳ.
Yếu tố thứ ba là môi trường xung quanh. Mèo cái sống gần nhiều mèo đực, nghe tiếng và ngửi thấy mùi mèo đực hằng ngày, thường động dục rõ và dồn dập hơn. Một con mèo cái ở căn hộ cao tầng, ít tiếp xúc mèo khác, có thể động dục nhẹ hơn hẳn.
Hiểu ba yếu tố này giúp bạn bớt lo rằng mèo bị bệnh chỉ vì kỳ động dục quay lại sớm. Đồng thời nó cũng giải thích vì sao để mèo cái chưa triệt sản và không cho phối trong nhiều tháng là điều khiến cả mèo lẫn người mệt mỏi, và vì sao nhiều bác sĩ thú y khuyên chủ nuôi sớm quyết định một hướng lâu dài.
Phân biệt mèo động dục với mèo đang đau hay ốm
Lăn lộn, kêu, ăn ít là những biểu hiện chung của cả kỳ động dục lẫn nhiều bệnh. Mèo động dục thì vẫn tỉnh táo, vẫn đi lại nhanh nhẹn, thích được vuốt, hết kỳ là trở lại bình thường. Những dấu hiệu dưới đây không thuộc về kỳ động dục và là lý do đưa mèo tới bác sĩ thú y sớm:
- Bỏ ăn hoàn toàn hơn một ngày, hoặc bỏ cả nước.
- Nôn nhiều lần, tiêu chảy, bụng căng cứng hoặc mèo kêu đau khi bạn chạm nhẹ vào bụng.
- Ngồi rặn trong khay cát lâu mà ra rất ít hoặc không ra nước tiểu, nước tiểu có máu.
- Có máu, mủ hoặc dịch đục, hôi chảy ra từ âm hộ, nhất là vài tuần sau một kỳ động dục; đây có thể là dấu hiệu viêm tử cung tích mủ, một ca cấp cứu.
- Uống nước nhiều bất thường, đi tiểu nhiều, người lờ đờ, sốt.
- Thở há miệng, nằm im một chỗ, không phản ứng khi gọi tên.
- Mèo đã triệt sản nhiều tháng mà lại có biểu hiện động dục.
Nếu không chắc, bạn quay một đoạn video ngắn lúc mèo đang kêu, lăn và ghi lại mèo ăn uống, đi vệ sinh ra sao trong hai ngày gần nhất. Bác sĩ thú y nhìn video và nghe mô tả cụ thể sẽ phân biệt nhanh hơn nhiều so với câu "mèo nhà em cứ kêu suốt".
Giúp mèo dễ chịu hơn trong mấy ngày động dục
Không có cách nào trong nhà làm kỳ động dục ngắn lại. Việc bạn làm được là giữ mèo an toàn, giảm căng thẳng cho mèo và cho cả nhà:
- Đóng lối thoát trước tiên: cửa sổ, ban công, lỗ thông gió, khe dưới cổng. Kiểm tra lưới cửa có rách không. Mèo đang động dục nhảy ra ngoài là tình huống mất mèo, mèo rơi từ cao, mèo bị đánh nhau và mèo có bầu ngoài ý muốn cùng lúc.
- Giữ mèo cái tránh xa mèo đực chưa triệt sản, kể cả mèo đực trong nhà. Mèo đực trong cùng nhà sẽ phối với mèo cái rất nhanh chỉ cần hai con ở chung phòng ít phút.
- Tăng giờ chơi: hai, ba lần mỗi ngày, mỗi lần mười lăm phút với cần câu lông, bóng nhỏ. Mèo mệt vì chơi thì đêm ngủ ngon hơn và kêu ít hơn.
- Cho mèo một chỗ ấm, yên tĩnh, có khăn mềm. Nhiều mèo thích nằm áp vào túi chườm ấm bọc khăn trong những ngày này.
- Giữ khay cát thật sạch, dọn hai lần mỗi ngày, để giảm chuyện mèo đi tiểu đánh dấu ra ngoài. Nếu mèo đã tè lên đồ vải, giặt ngay để mùi không giữ mèo quay lại chỗ cũ.
- Không quát, không phạt, không nhốt mèo trong lồng chật suốt mấy ngày. Kêu gào là bản năng, mắng phạt không làm mèo ngừng kêu mà chỉ làm mèo sợ người.
- Không tự cho mèo uống thuốc tránh thai, thuốc an thần, thuốc của người hay thuốc mua theo lời mách. Các loại thuốc can thiệp nội tiết ở mèo có thể gây biến chứng nặng ở tử cung và tuyến vú; dùng hay không là việc bác sĩ thú y quyết sau khi khám.
- Không dùng tăm bông hay vật gì đưa vào âm đạo mèo để "giả giao phối" theo mẹo truyền miệng. Cách này dễ làm mèo tổn thương, nhiễm trùng, và nếu có làm mèo rụng trứng thì chỉ đẩy mèo sang giả thai chứ không giải quyết gì lâu dài.
Mèo động dục kéo dài, liên tục: khi nào là bất thường
Một kỳ động dục dài hơn mười ngày mà không dứt, hoặc mèo gần như không có ngày nghỉ giữa hai kỳ trong nhiều tháng, là lý do nên đi khám. Bác sĩ thú y có thể nghĩ tới các nang trên buồng trứng tiết nội tiết kéo dài, hoặc các nguyên nhân khác cần siêu âm và xét nghiệm mới biết. Đây không phải chuyện chủ nuôi tự đoán được, và cũng không có mẹo nào ở nhà giải quyết.
Trường hợp hay gây bối rối hơn là mèo đã triệt sản mà vẫn kêu gào, nâng mông như động dục. Một khả năng được thú y nhắc tới là còn sót một phần nhỏ mô buồng trứng sau mổ, phần mô này vẫn tiết nội tiết. Khả năng khác là mèo đang tiếp xúc với kem bôi có nội tiết của người trong nhà, chẳng hạn mèo hay nằm lên tay, lên chân người đang dùng thuốc bôi loại này. Bạn nên kể với bác sĩ mọi loại kem, gel mà người trong nhà đang dùng, kể cả khi thấy không liên quan.
Cũng cần để ý mèo giả thai. Nếu mèo đã rụng trứng, ví dụ do được phối mà không đậu, nó có thể yên lặng năm, sáu tuần, bụng hơi to, ăn nhiều. Chủ nuôi tưởng mèo có bầu, chuẩn bị ổ đẻ, rồi hết tuần thứ bảy mèo lại kêu. Nếu nghi mèo có bầu, cách chắc nhất là để bác sĩ thú y khám hoặc siêu âm, thay vì đếm ngày và chờ.
Ngoài ra, mèo sau mỗi kỳ động dục thường gầy đi một chút vì ăn ít và vận động nhiều. Một con mèo động dục dày đặc trong nhiều tháng có thể sụt cân rõ, lông xơ. Đó cũng là một dấu hiệu cho thấy việc để kéo dài không có lợi cho chính con mèo.
Lựa chọn lâu dài: cho phối có kế hoạch hay triệt sản
Kỳ động dục của mèo không phải chuyện chịu đựng vài ngày rồi xong, mà sẽ quay lại suốt nhiều năm. Vì thế, sau hai, ba kỳ đầu, bạn nên ngồi lại quyết định một trong hai hướng, thay vì để mặc.
Hướng thứ nhất là cho mèo đẻ một hoặc vài lứa có kế hoạch. Hướng này chỉ hợp lý khi mèo đã đủ trưởng thành và khoẻ, có mèo đực khoẻ mạnh đã kiểm tra bệnh truyền nhiễm, và quan trọng nhất là bạn đã biết chắc từng mèo con sẽ về đâu. Việc chọn thời điểm, kiểm tra trước khi ghép đôi và chăm mèo mang thai được nói kỹ ở các bài khác trong cùng chuyên mục.
Hướng thứ hai là triệt sản. Mèo cái được triệt sản không còn động dục, không còn nguy cơ viêm tử cung tích mủ, và theo nhiều tài liệu thú y, nguy cơ u tuyến vú giảm rõ khi triệt sản sớm. Thời điểm và cách chuẩn bị do bác sĩ thú y tư vấn theo tuổi, cân nặng và sức khoẻ của mèo.
Hai hướng này không đối lập: nhiều chủ cho mèo đẻ một lứa rồi triệt sản. Điều duy nhất nên tránh là kéo dài tình trạng mèo động dục liên tục, không được phối, cũng không được can thiệp, chỉ vì chưa quyết. Đến một lúc nào đó mèo sẽ thoát ra ngoài và có bầu ngoài ý muốn, và lúc đó bạn sẽ phải giải quyết một lứa mèo con chưa có chỗ về.
Câu hỏi thường gặp
Mèo cái mấy tháng tuổi thì bắt đầu động dục?
Phần lớn mèo cái có kỳ động dục đầu tiên khi khoảng 5 đến 9 tháng tuổi, có con sớm hơn khoảng 4 tháng, mèo lông dài thường muộn hơn. Mèo sinh vào mùa nào, ăn uống ra sao và sống trong nhà có đèn hay không đều làm mốc này xê dịch. Thấy mèo kêu lạ, lăn lộn ở tuổi này thì gần như chắc là kỳ động dục đầu tiên.
Mèo động dục có ra máu như chó không?
Thường là không. Mèo cái động dục hầu như không chảy máu, âm hộ chỉ hơi ẩm và khó thấy bằng mắt. Nếu bạn thấy máu, mủ hoặc dịch đục có mùi chảy ra từ âm hộ mèo thì đó là dấu hiệu bất thường, cần đưa mèo đi khám, nhất là khi kèm bỏ ăn, uống nhiều nước hoặc mèo lừ đừ.
Mèo đực có động dục không?
Mèo đực không có chu kỳ động dục như mèo cái. Khi trưởng thành, mèo đực chưa triệt sản luôn sẵn sàng phối, và bị kích thích mạnh khi ngửi thấy mùi hoặc nghe tiếng mèo cái động dục ở gần. Lúc đó mèo đực hay xịt nước tiểu đánh dấu, đòi ra ngoài, đánh nhau với mèo đực khác.
Mèo mới đẻ xong bao lâu thì động dục lại?
Mèo cái có thể động dục lại chỉ vài tuần sau khi đẻ, có con khi đàn con vẫn đang bú. Vì vậy mèo mẹ có thể có bầu lứa tiếp ngay khi lứa trước chưa cai sữa nếu được thả ra ngoài hoặc sống chung với mèo đực. Bạn nên giữ mèo mẹ tách khỏi mèo đực suốt thời gian nuôi con.
Mèo động dục có nên tắm không?
Tắm không làm kỳ động dục ngắn lại hay mèo bớt kêu. Nhiều mèo vốn sợ nước, tắm trong lúc động dục chỉ làm mèo căng thẳng thêm và dễ cào cắn. Nếu mèo bẩn vì lăn lộn, bạn lau bằng khăn ẩm ấm rồi lau khô, còn việc tắm thì để sau khi hết kỳ.
Mèo động dục kêu suốt đêm, có cách nào cho mèo ngủ?
Chơi thật nhiều với mèo vào buổi tối, cho ăn bữa cuối muộn hơn một chút, để mèo nằm chỗ ấm, kín, xa cửa sổ hướng ra ngõ có mèo đực. Không tự cho mèo uống thuốc ngủ hay thuốc an thần. Nếu kỳ động dục quá dày khiến cả nhà mất ngủ nhiều tháng, đó là lúc nên hỏi bác sĩ thú y về triệt sản.