Thỏ mẹ thường chỉ vào ổ cho con bú một hoặc hai lần mỗi ngày, mỗi lần vài phút, phần lớn vào ban đêm hoặc lúc rạng sáng. Vì vậy việc ban ngày không thấy thỏ mẹ nằm ấp con là bình thường, không phải thỏ mẹ bỏ con. Muốn biết thỏ con có được chăm hay không, bạn nhìn bụng và da của thỏ con vào buổi sáng, không nhìn xem thỏ mẹ có ở trong ổ hay không.
Ba tuần đầu, thỏ con sống gần như hoàn toàn trong ổ và chỉ dựa vào sữa mẹ. Đây cũng là giai đoạn hao hụt nhiều nhất ở các hộ nuôi thỏ nhỏ: con lạnh vì ổ ướt, con rơi khỏi ổ, con đói vì mẹ thiếu sữa mà người nuôi không phát hiện. Bài này hướng dẫn cách kiểm ổ hằng ngày, đọc tình trạng thỏ con, các mốc phát triển và việc nên làm ở từng mốc.
Thỏ mẹ nuôi con khác các con nuôi khác thế nào
Khác với dê, heo hay bò, thỏ mẹ không nằm cạnh con suốt ngày. Trong tự nhiên, thỏ mẹ đào hang làm ổ cho con rồi đi xa, chỉ quay về cho bú trong thời gian ngắn để không dẫn kẻ săn mồi tới ổ. Thỏ nuôi trong chuồng vẫn giữ nguyên tập tính đó: thỏ mẹ ngồi ở góc chuồng xa ổ cả ngày, đêm xuống mới nhảy vào ổ, đứng chùm lên đàn con cho bú rồi ra.
Sữa thỏ rất đặc và giàu chất béo, nên một cữ bú ngắn đủ cho thỏ con no cả ngày. Thỏ con sinh ra trần trụi, nhắm mắt, không tự giữ ấm được; chúng giữ nhiệt nhờ lớp lông mà thỏ mẹ tự nhổ từ ngực, bụng để lót ổ trước khi đẻ, và nhờ nằm chụm vào nhau.
Hiểu điều này giúp tránh hai sai lầm hay gặp. Sai lầm thứ nhất là bế thỏ mẹ đặt vào ổ, ép nằm với con ban ngày; thỏ mẹ hoảng, có thể giẫm hoặc cắn con. Sai lầm thứ hai là kết luận thỏ mẹ bỏ con rồi bắt thỏ con ra nuôi tay, trong khi nuôi tay thỏ con sơ sinh rất khó thành công. Chỉ can thiệp khi có bằng chứng thỏ con đói.
Biết thỏ con bú đủ hay đang đói
Thỏ con no. Bụng tròn căng, nhìn thấy rõ vòng bụng trắng sữa qua lớp da mỏng ở những ngày đầu; da căng bóng, hồng; cả đàn nằm chụm yên trong lông, sờ vào thấy ấm, chỉ cựa nhẹ.
Thỏ con đói. Bụng lép, da nhăn nheo như bị co lại, lỏng lẻo khi véo nhẹ; con bò tản ra khỏi đống, ngóc đầu, kêu chít chít; sờ vào thấy mát. Đói một ngày đã thấy rõ, đói hai ngày thì con yếu hẳn.
Kiểm lúc nào. Kiểm vào buổi sáng, sau cữ bú đêm, là lúc dễ đọc nhất. Kiểm vào chiều tối thì thỏ con đã tiêu hết sữa, bụng nhỏ lại, dễ tưởng nhầm là đói.
Một con đói giữa đàn no. Thường là con nhỏ nhất bị anh em chen mất vú. Thỏ mẹ có khoảng tám tới mười núm vú, lứa quá đông thì vài con thua. Cách xử lý là ghép bớt con sang ổ khác hoặc giữ thỏ mẹ cho con yếu bú riêng một lần.
Cả đàn đói. Có thể thỏ mẹ thiếu sữa, thiếu nước, đang ốm, hoặc chưa vào ổ vì bị làm phiền. Kiểm nước uống, thức ăn, tình trạng thỏ mẹ; nếu sang ngày thứ hai vẫn đói cả đàn, cần hỏi thú y hoặc tìm thỏ mẹ khác để ghép.
Kiểm ổ mỗi ngày đúng cách
Kiểm ổ đều đặn là thói quen quan trọng nhất của người nuôi thỏ sinh sản. Làm nhanh, nhẹ tay và theo cùng một thứ tự mỗi ngày:
- Chọn giờ cố định buổi sáng; nếu thỏ mẹ hiền, có thể cho mẹ ăn một nắm cỏ để mẹ bận, không thì nhẹ nhàng bế mẹ sang ô bên cạnh vài phút.
- Rửa tay, rồi xoa tay vào rơm, lông lót trong ổ để át mùi tay người.
- Vạch lớp lông phía trên, đếm số con, nhìn bụng và da từng con.
- Nhặt bỏ con chết, con dị tật nặng ngay; xác để lại trong ổ làm hỏng ổ và có thể khiến thỏ mẹ ăn con.
- Sờ đáy ổ: chỗ nào ướt do nước tiểu thì thay rơm khô ở góc đó, giữ lại phần lông của mẹ.
- Phủ lông lại như cũ, đóng ổ, trả thỏ mẹ về; ghi số con sống và tình trạng vào sổ.
Lần kiểm đầu tiên nên làm trong ngày đẻ, càng sớm càng tốt, để nhặt con chết và đếm số con. Nhiều người sợ thỏ mẹ bỏ con vì có mùi tay người; với thỏ nuôi đã quen chủ, chuyện đó hiếm khi xảy ra nếu bạn làm nhanh và xoa tay vào ổ trước.
Mốc phát triển của thỏ con trong ba tuần đầu
Các mốc dưới đây là khoảng thường gặp ở thỏ nuôi; giống, số con mỗi lứa và sữa mẹ làm mốc xê dịch vài ngày.
| Khoảng thời gian | Thỏ con thế nào | Việc của người nuôi |
|---|---|---|
| Vài ngày đầu | Trần trụi, nhắm mắt, nằm chụm trong lông | Kiểm ổ mỗi sáng, giữ ổ khô và ấm, nhặt con chết |
| Cuối tuần đầu | Lông tơ mọc phủ thân, con lớn thấy rõ | Theo dõi con nhỏ bị chen, ghép bớt nếu lứa quá đông |
| Khoảng ngày thứ mười tới mười hai | Mở mắt, bò quanh ổ nhiều hơn | Kiểm mắt: mắt dính, sưng có mủ thì hỏi thú y |
| Khoảng tuần thứ ba | Bò ra khỏi ổ, nhấm thử cỏ khô và thức ăn của mẹ | Bảo đảm thức ăn sạch, nước dễ uống, sàn không có khe lọt chân |
| Khoảng bốn tới sáu tuần | Ăn thức ăn rắn nhiều, bú ít dần | Chuẩn bị cai sữa, tách ổ khi con đủ lớn |
Giai đoạn thỏ con mới bò ra khỏi ổ là lúc dễ chết vì rơi khỏi chuồng, kẹt chân vào khe sàn lưới hoặc bị lạnh khi ra ngoài ổ ban đêm. Kiểm tra lỗ hở, khe sàn trước khi con tới tuổi này.
Ổ đẻ và giữ ấm theo mùa
Ổ đẻ tốt cần đủ rộng để thỏ mẹ vào xoay người và đứng chùm lên đàn con, có thành đủ cao để thỏ con chưa mở mắt không bò ra ngoài, và có đáy thoát được nước tiểu hoặc được lót rơm dày. Ổ thường được đặt vào chuồng vài ngày trước ngày đẻ dự kiến, lót sẵn rơm hoặc cỏ khô sạch để thỏ mẹ tự tha vào và nhổ lông lót thêm.
Ở miền Bắc, mùa đông là mùa thỏ con chết lạnh nhiều. Thêm rơm khô, che bớt mặt chuồng hướng gió, đặt ổ ở góc kín của chuồng, không để ổ sát vách tôn lạnh. Thỏ mẹ nhổ ít lông thì có thể bổ sung lông của chính thỏ mẹ đã rụng hoặc bông gòn sạch phủ lên phía trên, không nhét kín miệng ổ.
Ổ phải được giữ khô. Nước tiểu của thỏ con và thỏ mẹ thấm xuống đáy ổ, sau vài ngày thành một lớp ẩm, lạnh và có mùi khai, là chỗ vi khuẩn phát triển. Lót đáy ổ dày bằng rơm hoặc mùn cưa sạch, khô, không có bụi, rồi mới tới lớp lông. Khi thay phần ẩm, chỉ thay từng góc, không dọn sạch cả ổ một lúc.
Ở miền Nam, cái khó ngược lại là nóng. Ổ quá kín, lông quá dày trong những trưa oi bức làm thỏ con nóng, mất nước. Lúc đó bạn bớt bớt lông phía trên, chuồng phải thoáng, mái không hấp nóng xuống. Thỏ con mới đẻ chịu lạnh kém nhưng thỏ nói chung lại chịu nóng kém hơn nhiều loài nuôi khác, nên cân giữa hai thứ là việc phải để ý theo từng ngày thời tiết.
Thỏ mẹ cần gì trong thời gian nuôi con
Sữa của thỏ mẹ đến từ thức ăn và nước uống của chính nó. Thỏ mẹ nuôi con cần nhiều hơn hẳn lúc bình thường:
- Nước sạch luôn có, không để cạn bình vào ban đêm; thiếu nước là một trong những lý do hay gặp làm thỏ mẹ ít sữa.
- Cỏ, rau sạch, ráo nước; tránh cỏ ướt sương, rau vừa phun thuốc hoặc hái gần ruộng vừa phun.
- Thức ăn tinh hoặc thức ăn viên đủ đạm, tăng dần theo số con và tuổi đàn con, không đổi loại đột ngột.
- Chuồng yên tĩnh, ít người lạ, không có chó mèo, chuột quanh chuồng, nhất là ban đêm.
- Không đổi chuồng, không dời ổ trong thời gian nuôi con.
- Không bắt thỏ mẹ ra bế chơi, khoe khách trong ba tuần đầu.
Lượng ăn của thỏ mẹ tăng mạnh từ tuần thứ hai, khi đàn con lớn nhanh và bú nhiều hơn. Người nuôi hay giữ nguyên khẩu phần như lúc mới đẻ, tới khi thấy thỏ mẹ gầy rộc, xương sống nhô lên thì đã muộn. Một cách đơn giản là xem máng ăn mỗi sáng: máng sạch trơn từ sớm nghĩa là thỏ mẹ cần thêm, máng còn thừa nhiều và thức ăn bị bới vãi ra thì giữ nguyên hoặc kiểm lại chất lượng thức ăn.
Nếu thỏ mẹ bỏ ăn, nằm ủ rũ, bầu vú sưng cứng nóng đỏ hoặc có vết loét, đó là dấu hiệu cần gọi thú y, vì thỏ mẹ ốm thì cả đàn con sẽ đói theo.
Ghép thỏ con sang mẹ khác và khi nào gọi thú y
Khi một lứa quá đông, thỏ mẹ chết hoặc mất sữa, ghép thỏ con sang thỏ mẹ khác là cách cứu tốt nhất, tốt hơn nhiều so với nuôi tay. Điều kiện thuận lợi là hai ổ đẻ cách nhau ít ngày, thỏ con chênh nhau không nhiều về kích cỡ, và thỏ mẹ nhận có số con chưa vượt quá số núm vú. Cách làm phổ biến là đưa thỏ mẹ nhận ra khỏi chuồng, trộn thỏ con ghép vào giữa đàn con của nó, phủ lông của ổ lên, để vài chục phút cho mùi hoà vào nhau rồi trả mẹ về.
Ghi lại số con ghép và theo dõi kỹ trong hai ngày sau: kiểm bụng các con được ghép vào buổi sáng, xem chúng có no như con ruột không. Con được ghép nào vẫn đói sau hai sáng liền thì có thể đang bị anh em mới chen ra, cần giữ thỏ mẹ cho riêng con đó bú một lần hoặc chuyển sang ổ thứ ba nếu có.
Người nuôi nhiều thỏ mẹ thường cố ý phối nhiều con trong cùng vài ngày để các lứa đẻ sát nhau. Cách bố trí này có lợi rõ ràng: khi một ổ có chuyện, luôn sẵn một ổ khác cùng tuổi để ghép, và việc kiểm ổ, cai sữa cũng gọn hơn vì làm theo đợt.
Gọi thú y khi nhiều thỏ con chết trong ổ mà không rõ lý do, thỏ con tiêu chảy, bụng chướng, mắt sưng mủ khi mới mở, hoặc thỏ mẹ ốm. Đừng tự cho thỏ con uống thuốc theo lời mách, vì thỏ con rất nhạy với thuốc và với thay đổi trong đường ruột.
Câu hỏi thường gặp
Thỏ mẹ cho con bú mấy lần một ngày?
Thường một tới hai lần, mỗi lần vài phút, chủ yếu vào ban đêm hoặc rạng sáng. Vì sữa thỏ rất đặc nên chừng đó là đủ cho thỏ con no. Ban ngày thỏ mẹ ngồi xa ổ là bình thường, không phải bỏ con.
Thỏ con bao lâu thì mở mắt?
Thỏ con thường mở mắt vào khoảng ngày thứ mười tới mười hai sau khi đẻ. Mắt mở chậm, mắt dính hoặc sưng có mủ là dấu hiệu viêm, nên lau sạch nhẹ nhàng bằng bông ẩm nước sạch và hỏi thú y.
Có được sờ vào thỏ con mới đẻ không?
Được, nếu cần kiểm ổ. Rửa tay, xoa tay vào rơm và lông trong ổ trước để át mùi, làm nhanh và nhẹ. Với thỏ mẹ đã quen chủ, việc kiểm ổ hằng ngày như vậy hiếm khi làm thỏ mẹ bỏ con.
Thỏ con rơi ra khỏi ổ thì làm sao?
Nếu thỏ con còn ấm, chỉ cần đặt lại vào giữa đàn và phủ lông lên. Nếu con đã lạnh, ủ ấm từ từ trong lòng bàn tay hoặc khăn khô đặt cạnh chai nước ấm cho tới khi con cựa mạnh trở lại, rồi mới đưa vào ổ.
Thỏ con bao nhiêu ngày thì ra khỏi ổ?
Thỏ con thường bắt đầu bò ra khỏi ổ vào khoảng tuần thứ ba, khi đã mở mắt và nhanh nhẹn. Lúc này cần thức ăn sạch, nước dễ uống và chuồng không có khe hở để thỏ con không lọt chân hay rơi ra ngoài.
Có thể nuôi tay thỏ con mới đẻ bằng sữa được không?
Rất khó và tỉ lệ sống thấp, vì sữa thỏ đặc và đặc biệt, thỏ con sơ sinh lại dễ sặc. Ghép sang thỏ mẹ khác là lựa chọn tốt hơn nhiều. Nếu buộc phải nuôi tay, nên hỏi thú y về loại sữa và cách cho bú phù hợp.