Chó mang thai khoảng 63 ngày tính từ ngày rụng trứng, sai lệch thường chỉ một hai ngày. Nhưng nếu tính từ ngày phối, thời gian có thể dao động từ khoảng 57 tới 72 ngày, vì tinh trùng chó sống được nhiều ngày trong đường sinh dục của con cái và trứng chó cần thêm thời gian mới chín. Đó là lý do hai con chó phối cùng ngày có thể đẻ cách nhau gần một tuần.
Nếu bác sĩ thú y đã xác định ngày rụng trứng bằng xét nghiệm trước khi phối, bạn có ngày đẻ dự kiến khá chính xác. Nếu không, bạn nên tính một khoảng chừng hai tuần và chuẩn bị từ đầu khoảng đó. Bài này giải thích cách tính, cách xác nhận thai, chăm chó bầu theo từng giai đoạn và những dấu hiệu cần gọi thú y.
Vì sao tính ngày đẻ của chó hay lệch
Ở chó, trứng rụng ra chưa thụ tinh được ngay mà cần thêm khoảng hai ngày để chín. Trong khi đó, tinh trùng chó có thể sống trong tử cung và ống dẫn trứng của chó cái nhiều ngày. Vì vậy, nếu chó được phối sớm, trước khi rụng trứng vài ngày, tinh trùng vẫn chờ sẵn và thụ tinh khi trứng chín. Nếu phối muộn, trứng đã chín sẵn và thụ tinh ngay. Hai trường hợp đều có thai, nhưng ngày phối cách xa ngày thụ tinh thật khác nhau.
Thêm vào đó, nhiều chó được phối hai, ba lần trong một kỳ, chủ nuôi không biết lần nào đậu. Chưa kể chó cái lỡ gặp chó đực khác mà chủ không hay. Tất cả làm cho việc tính ngày đẻ từ ngày phối chỉ cho một khoảng rộng.
Có ba cách thu hẹp khoảng này. Cách thứ nhất là xét nghiệm nội tiết trong máu trước khi phối để biết ngày rụng trứng, rồi cộng thêm khoảng 63 ngày. Cách thứ hai là siêu âm đo kích thước thai trong thai kỳ để ước tuổi thai. Cách thứ ba, dùng ở những tuần cuối, là theo dõi thân nhiệt của chó cái mỗi ngày: nhiệt độ thường tụt xuống rõ trong khoảng một ngày trước khi chuyển dạ, chi tiết ở bài về dấu hiệu sắp đẻ.
Một ví dụ giả định: chó được phối ngày mùng 1 và mùng 3 của tháng. Tính thô theo ngày phối, ngày đẻ có thể rơi từ khoảng tuần thứ hai tới tuần thứ ba của tháng thứ ba. Bạn nên chuẩn bị ổ đẻ từ trước mốc sớm nhất ít nhất một tuần, rồi theo dõi sát.
Chó mang thai qua từng giai đoạn
Một thai kỳ khoảng chín tuần có thể chia làm ba chặng, mỗi chặng khoảng ba tuần. Dấu hiệu bên ngoài xuất hiện khá muộn, nhất là ở chó lứa đầu hoặc chó mang ít con.
| Chặng | Diễn ra bên trong | Biểu hiện bạn thấy, việc nên làm |
|---|---|---|
| Tuần 1–3 | Thụ tinh, phôi di chuyển và làm tổ trong tử cung | Gần như chưa thấy gì; một số chó ăn kém, lười vài ngày. Giữ sinh hoạt như bình thường |
| Tuần 4–6 | Thai thành hình, các cơ quan phát triển, siêu âm thấy rõ | Bầu vú và núm vú to lên, có thể có dịch nhầy trong ở âm hộ, chó tăng cân. Đây là lúc khám xác nhận thai |
| Tuần 7–9 | Thai lớn nhanh, xương cứng lại | Bụng to rõ, thấy thai cử động, chó ăn nhiều hơn nhưng mỗi bữa ít đi, tìm chỗ làm ổ ở tuần cuối. Tăng dần khẩu phần, chuẩn bị ổ đẻ |
Phần lớn sự tăng cân của chó bầu dồn vào ba tuần cuối, khi thai lớn nhanh nhất. Đó cũng là lý do không nên cho chó ăn tăng từ những tuần đầu.
Bảng trên tính theo tuổi thai thật. Nếu bạn chỉ biết ngày phối, hãy lùi hoặc tiến các mốc vài ngày cho phù hợp, và dùng lần siêu âm giữa thai kỳ để chỉnh lại lịch cho sát.
Dấu hiệu chó có bầu và vì sao dễ nhầm với giả mang thai
Thay đổi ăn uống. Khoảng tuần thứ ba, có chó ăn ít đi vài ngày, có con nôn nhẹ. Từ giữa thai kỳ, sức ăn tăng dần. Thay đổi ăn uống là dấu hiệu chung, không đủ để kết luận.
Bầu vú và núm vú to lên, đậm màu. Thường rõ từ tuần thứ tư, thứ năm. Gần ngày đẻ, bầu vú căng và có thể rỉ sữa.
Bụng to dần. Thường dễ thấy từ khoảng tuần thứ sáu trở đi. Chó mang một hai con có thể đến gần ngày đẻ mới lộ bụng.
Tính nết thay đổi. Chó quấn chủ hơn hoặc muốn ở một mình, ngủ nhiều hơn, ít chơi đùa.
Dễ nhầm với giả mang thai. Sau mỗi kỳ động dục, nội tiết của chó cái không có bầu cũng giống như khi mang thai, nên nhiều chó giả mang thai có đủ các dấu hiệu trên: bụng hơi to, căng vú, tiết sữa, làm ổ. Chủ nuôi chỉ dựa vào dấu hiệu ở nhà rất dễ chuẩn bị ổ đẻ cho một lứa không tồn tại.
Cách phân biệt chắc chắn. Chỉ có khám thú y: siêu âm, xét nghiệm máu tìm nội tiết chỉ có khi mang thai thật, hoặc X-quang ở tuần cuối. Bạn không cần làm tất cả, bác sĩ sẽ chọn cách phù hợp với thời điểm.
Xác nhận thai và đếm số con trước khi đẻ
Siêu âm thường thấy được thai từ khoảng ngày thứ 25 sau phối, đồng thời cho biết tim thai đập, thai còn sống. Đây là lần khám đáng làm nhất, vì nó trả lời câu hỏi có thai hay không và cho bác sĩ cơ hội kiểm tra sức khoẻ chó mẹ. Siêu âm cũng giúp ước tuổi thai khi bạn không chắc ngày phối.
Bên cạnh siêu âm, có xét nghiệm máu tìm một loại nội tiết do nhau thai tiết ra, nên chỉ dương tính khi chó mang thai thật, không dương tính khi giả mang thai. Xét nghiệm này thường làm được từ khoảng tuần thứ tư.
Muốn biết chó mang bao nhiêu con, cách đáng tin hơn là chụp X-quang ở những tuần cuối, khi xương thai đã cứng, thường sau khoảng ngày thứ 45 kể từ rụng trứng. Biết số con giúp ích rất nhiều trong lúc đẻ: nếu bác sĩ đếm được sáu con mà chó mới đẻ bốn và đã ngừng rặn lâu, bạn biết ngay phải gọi thú y thay vì nghĩ chó đã đẻ xong.
Với chó thuộc các giống đầu to, mặt ngắn như bulldog Anh, bulldog Pháp, hoặc chó từng đẻ khó, hãy hỏi bác sĩ ngay trong lần khám thai có nên lên kế hoạch mổ lấy thai chủ động không, và nếu có thì theo dõi dấu hiệu nào để chọn ngày mổ.
Khẩu phần cho chó bầu theo từng chặng
Mục tiêu là chó mẹ tăng cân vừa phải, đủ năng lượng cho thai lớn ở những tuần cuối và cho giai đoạn cho con bú sau đó, mà không béo lên từ sớm:
- Sáu tuần đầu: giữ khẩu phần quen thuộc, lượng gần như cũ. Thức ăn cần là loại hoàn chỉnh, cân đối; nếu chó đang ăn cơm trộn tự nấu, hãy hỏi bác sĩ xem có đủ cho thai kỳ không.
- Từ khoảng tuần thứ sáu, thứ bảy: nhiều bác sĩ thú y khuyên chuyển dần sang thức ăn giàu năng lượng và đạm hơn, thường là loại dành cho chó con hoặc cho chó mẹ đang mang thai và nuôi con. Đổi từ từ trong khoảng một tuần.
- Ba tuần cuối: tăng dần lượng ăn mỗi ngày, chia ba, bốn bữa nhỏ vì bụng chứa thai làm dạ dày bị chèn.
- Nước sạch lúc nào cũng có, nhất là vào mùa nóng.
- Không tự bổ sung canxi trong lúc mang thai. Điều này nghe ngược đời nhưng được nhiều tài liệu thú y nhấn mạnh: bổ sung canxi trước khi đẻ có thể làm tăng nguy cơ sốt sữa sau đẻ.
- Không thịt sống, xương sống, đồ ăn thừa nhiều gia vị, đồ ngọt, hành tỏi.
- Không tự cho uống thuốc bổ, vitamin khi bác sĩ chưa chỉ định.
Cân chó mỗi tuần một lần nếu có thể. Chó bầu sụt cân, hoặc ngược lại tăng cân quá nhanh ngay từ nửa đầu thai kỳ, đều là điều nên báo bác sĩ.
Vận động, đi lại và sinh hoạt của chó bầu
Chó mang thai vẫn cần đi dạo hằng ngày. Vận động vừa phải giữ cơ bắp khoẻ, hỗ trợ ca đẻ và giúp chó không béo. Bạn chỉ cần giảm cường độ ở những tuần cuối: đi chậm, đi ngắn hơn, nghỉ khi chó muốn nghỉ, tránh giờ nắng gắt. Không cho chó bầu chạy nhảy mạnh, đùa vật lộn với chó khác, leo cầu thang dốc hay nhảy từ chỗ cao.
Từ giữa thai kỳ, nên tách chó bầu khỏi những chó khác hay xô đẩy, nhất là chó chưa tiêm phòng hoặc chó lạ. Tránh đưa chó tới chỗ đông chó như bãi tập, khu giữ chó, vì nguy cơ lây bệnh. Đặc biệt, một số virus gây chết chó sơ sinh có thể lây từ chó khác sang chó mẹ trong những tuần cuối thai kỳ và ngay sau đẻ.
Tắm thì hạn chế, dùng nước ấm, sữa tắm nhẹ dành cho chó, lau khô kỹ, không tắm trong những ngày sát ngày đẻ. Không dùng thuốc trị ve rận dạng tắm hay nhỏ gáy khi chưa hỏi bác sĩ. Cắt bớt lông quanh bầu vú và vùng kín ở chó lông dài vào tuần cuối giúp ca đẻ và việc cho bú sạch sẽ hơn.
Nếu gia đình định đi xa hay chuyển nhà, tránh rơi vào hai tuần cuối thai kỳ. Chó bầu căng thẳng vì thay đổi chỗ ở có thể bỏ ăn, làm ổ ở chỗ không an toàn.
Khi nào gọi bác sĩ thú y trong lúc chó mang thai
Những dấu hiệu dưới đây không nên chờ, hãy gọi hoặc đưa chó tới bác sĩ thú y trong ngày:
- Âm hộ ra máu tươi, hoặc dịch xanh đậm, đen, có mùi hôi trước ngày đẻ dự kiến.
- Chó bỏ ăn hơn một ngày, nôn nhiều, tiêu chảy, sốt, lừ đừ.
- Bụng đau khi chạm, chó kêu, nằm co, không muốn đứng dậy.
- Chó bị ngã, bị xe đụng, bị chó khác cắn, dù không thấy vết thương.
- Đã quá ngày đẻ dự kiến khoảng một tuần, hoặc quá khoảng 70 ngày từ lần phối đầu, mà chưa có dấu hiệu chuyển dạ.
- Thân nhiệt đã tụt như báo trước chuyển dạ, nhưng sau khoảng một ngày chó vẫn chưa có biểu hiện đẻ.
- Chó sảy thai: thấy thai, mô, dịch bất thường. Đeo găng, cho vào túi sạch mang theo, rửa tay kỹ; một số bệnh gây sảy thai ở chó có thể lây sang người.
Trong mọi trường hợp, không tự cho chó uống thuốc kích đẻ, thuốc giảm đau của người hay thuốc mua theo lời mách. Gọi bác sĩ, mô tả thật cụ thể dấu hiệu và mốc thời gian, rồi làm theo hướng dẫn.
Bạn nên lưu sẵn cách liên lạc của một phòng khám nhận ca cấp cứu ngoài giờ ngay từ khi xác nhận thai, và hỏi trước nơi đó có làm mổ lấy thai không. Khi chuyện xảy ra lúc nửa đêm, không ai muốn mất thời gian đi tìm.
Câu hỏi thường gặp
Chó mang thai mấy tháng thì đẻ?
Khoảng hai tháng, cụ thể là khoảng 63 ngày tính từ ngày rụng trứng. Nếu tính từ ngày phối, khoảng dao động rộng hơn, thường từ 57 tới 72 ngày. Vì vậy bạn nên chuẩn bị từ sớm và theo dõi các dấu hiệu sắp đẻ thay vì chỉ trông vào một ngày cố định.
Chó bầu được mấy tuần thì lộ bụng?
Phần lớn chó lộ bụng rõ từ khoảng tuần thứ sáu trở đi. Chó mang ít con, chó lớn, chó lông dày có thể tới gần ngày đẻ mới thấy bụng to. Không thấy bụng to không có nghĩa là chó không có thai; siêu âm mới trả lời chắc.
Chó có bầu có nên tiêm phòng không?
Nhiều loại vắc xin không được khuyên dùng trong lúc mang thai, vì vậy tốt nhất là tiêm phòng đầy đủ trước khi phối. Nếu chó đã có bầu mà chưa tiêm, hãy hỏi bác sĩ thú y, bác sĩ sẽ cân nhắc rủi ro bệnh tật quanh nhà bạn và quyết định nên tiêm ngay hay chờ.
Chó bầu có tẩy giun được không?
Có những phác đồ tẩy giun cho chó mẹ trong thai kỳ để giảm giun truyền sang chó con, nhưng chọn loại thuốc và thời điểm phải do bác sĩ thú y quyết. Không tự dùng thuốc tẩy giun mua ngoài cho chó bầu, vì một số loại không an toàn cho thai.
Chó mang thai lần đầu có dễ đẻ khó không?
Chó đẻ lứa đầu, đặc biệt nếu chỉ mang một hai con, đôi khi có nguy cơ thai to và chuyển dạ yếu. Chó các giống đầu to, mặt ngắn có nguy cơ đẻ khó cao hơn nhiều. Khám thai, chụp X-quang tuần cuối và hỏi trước kế hoạch xử lý giúp giảm bất ngờ.
Chó mẹ mang thai có cần ăn thêm ngay từ đầu không?
Không cần. Trong khoảng sáu tuần đầu, chó bầu ăn gần như bình thường. Lượng ăn chỉ nên tăng dần trong ba tuần cuối và tiếp tục cao trong thời gian cho con bú. Cho ăn quá nhiều từ sớm làm chó béo, dễ đẻ khó hơn.