Thỏ cái không có chu kỳ động dục đều như bò, heo; thỏ rụng trứng sau khi được giao phối, nên người nuôi nhận biết thỏ cái có chịu đực hay không chủ yếu qua màu và độ sưng của âm hộ, cùng phản xạ nằm rạp nâng mông khi được vuốt lưng. Âm hộ hồng đỏ đến đỏ tươi, hơi sưng và ẩm là lúc thỏ dễ chịu đực nhất; âm hộ trắng hồng nhạt, khô là lúc thỏ thường không chịu.
Hiểu đúng điểm khác biệt này giúp người mới nuôi thỏ tránh hai sai lầm hay gặp: đếm ngày chờ "kỳ sau" như nuôi heo, và ghép đôi bất kể trạng thái của thỏ cái rồi kết luận thỏ đực yếu. Bài này hướng dẫn cách kiểm tra một con thỏ cái trước khi đưa sang lồng đực, các dấu hiệu hành vi đi kèm, và những lý do khiến thỏ cái mãi không chịu đực.
Thỏ rụng trứng thế nào: vì sao không đếm ngày được
Ở thỏ cái trưởng thành, buồng trứng liên tục có những đợt nang trứng lớn lên, chín, rồi thoái hoá nếu không được dùng tới, đợt sau lại thay đợt trước. Trứng không tự rụng theo lịch. Khi thỏ cái được giao phối, kích thích từ lần phối làm cơ thể phát tín hiệu rụng trứng, và trứng rụng sau đó khoảng nửa ngày. Người ta gọi đây là rụng trứng do kích thích, giống ở mèo.
Vì có những đợt nang chín và đợt nang thoái hoá xen nhau, thỏ cái có lúc dễ chịu đực, có lúc không. Những đợt này không đều, không có con số như 21 ngày để cộng. Thay vào đó, mỗi lần muốn ghép, người nuôi kiểm tra trạng thái thỏ cái ngay hôm đó. Nói cách khác, với thỏ, câu hỏi đúng không phải là "bao giờ tới kỳ" mà là "hôm nay con này có sẵn sàng không".
Hệ quả quan trọng: thỏ cái chịu đực ngay sau khi đẻ là chuyện bình thường. Nếu thỏ đực ở chung hoặc lồng cạnh có lỗ thông, thỏ mẹ có thể chửa lại ngay khi đang nuôi lứa con mới đẻ. Đẻ dày như vậy làm thỏ mẹ kiệt sức, lứa sau yếu, nên ở trang này luôn khuyên nhốt đực riêng và chủ động ghép.
Đọc màu âm hộ thỏ cái
Lật nhẹ thỏ cái, hoặc một tay giữ vai, một tay vén đuôi, ấn nhẹ hai bên âm hộ để thấy niêm mạc. Màu sắc cho biết khả năng thỏ chịu đực vào hôm đó:
| Màu và trạng thái | Ý nghĩa thường gặp | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Trắng hồng nhạt, nhỏ, khô | Đang ở đợt ít chịu đực | Chưa ghép; kiểm tra lại sau vài ngày |
| Hồng, hơi sưng | Bắt đầu dễ chịu | Có thể thử ghép nếu hành vi cũng phù hợp |
| Hồng đỏ tới đỏ tươi, sưng, ẩm | Thời điểm dễ chịu đực nhất | Thời điểm tốt để đưa sang lồng đực |
| Tím sẫm, bắt đầu teo | Đợt dễ chịu đã qua đỉnh | Vẫn có con chịu, nhưng kết quả thường kém hơn |
| Có máu, mủ, sưng loét, mùi hôi | Không phải động dục mà là bệnh hoặc tổn thương | Không ghép, báo bác sĩ thú y |
Màu âm hộ chỉ là chỉ dấu tốt nhất người nuôi tự kiểm được, không phải phép thử tuyệt đối. Có thỏ cái âm hộ hồng nhạt vẫn chịu đực, có con đỏ tươi vẫn chạy vòng quanh lồng. Ghép hai lần không được trong cùng một ngày thì để thỏ nghỉ, vài ngày sau kiểm lại.
Hành vi đi kèm khi thỏ cái dễ chịu đực
Cọ cằm vào lồng, máng ăn. Thỏ có tuyến mùi dưới cằm. Thỏ cái đang trong đợt chịu đực hay cọ cằm khắp lồng để đánh dấu, nhiều hơn ngày thường.
Bồn chồn, cào sàn, chạy quanh lồng. Thỏ cái có thể cào góc lồng, nhảy lên xuống, gặm song lồng. Nhưng thỏ đói, nóng, có chuột rắn quấy đêm cũng có hành vi tương tự, nên đừng kết luận chỉ từ dấu hiệu này.
Nằm rạp, nâng mông khi được vuốt lưng. Vuốt nhẹ từ vai xuống hông, thỏ cái dễ chịu đực thường hạ phần trước, nâng mông và đuôi lên. Đây là phản xạ đứng yên của thỏ, là dấu hiệu đáng tin nhất bạn có thể tự thử.
Nhảy lên lưng thỏ cái khác. Thỏ cái nuôi chung lồng đôi khi nhảy lên nhau. Ở thỏ, con nhảy lên thường là con đang dễ chịu đực, nhưng không nên nuôi thỏ cái trưởng thành chung lồng chỉ để quan sát, vì dễ cắn nhau.
Nhổ lông, tha cỏ làm ổ khi không có thai. Đây không phải dấu hiệu chịu đực mà là chửa giả, sẽ nói ở phần dưới. Người mới nuôi hay nhầm thỏ đang làm ổ là thỏ sắp đẻ.
Kiểm tra một thỏ cái trước khi ghép, theo thứ tự
Quy trình ngắn dưới đây giúp bạn không ghép bừa và có dữ liệu cho lần sau. Việc ghép, cách đưa thỏ, xử lý khi thỏ không chịu thì thuộc danh mục phối giống của trang.
- Chọn giờ mát trong ngày, thường là sáng sớm hoặc chiều muộn; tránh ghép giữa trưa nắng.
- Quan sát thỏ cái trong lồng vài phút: có cọ cằm, bồn chồn không; thỏ có ăn uống bình thường không.
- Bắt thỏ đúng cách, đỡ cả mông, không xách tai; kiểm tra màu và độ sưng âm hộ.
- Vuốt lưng xem thỏ có nằm rạp nâng mông không.
- Ghi lại màu âm hộ, phản xạ, ngày giờ vào thẻ lồng.
- Nếu âm hộ hồng đỏ trở lên, thỏ khoẻ, đưa thỏ cái sang lồng thỏ đực theo cách người nuôi quen làm; thường không đưa đực sang lồng cái vì thỏ cái giữ lãnh thổ có thể tấn công đực.
- Nếu âm hộ nhạt, thỏ không có phản xạ, ghi lại và kiểm tra lại sau vài ngày, không ép.
Sau vài lứa, thẻ lồng cho bạn biết con nào dễ, con nào khó, con nào thường chịu ở màu hồng nhạt. Con nhiều lần liền không chịu đực dù màu đẹp là con cần xem lại thể trạng, hoặc nhờ thú y.
Thẻ lồng và nhịp sinh sản của một đàn thỏ nhỏ
Vì không đếm chu kỳ được, với thỏ thứ cần ghi không phải ngày "kỳ sau" mà là lịch sử từng lần kiểm tra và ghép. Mỗi lồng thỏ cái nên có một tấm thẻ nhỏ, ghi:
- Số lồng hoặc tên thỏ, giống, ngày sinh hoặc ngày nhập về.
- Mỗi lần kiểm tra: ngày, màu âm hộ, có phản xạ nằm rạp không.
- Mỗi lần ghép: ngày, giờ, với thỏ đực nào, thỏ cái có chịu không.
- Ngày thấy làm ổ, nhổ lông; ngày đẻ và số con nếu có.
- Ngày tách con; ghi chú bất thường như bỏ ăn, nóng, ghẻ.
Với thẻ như vậy, sau vài tháng bạn thấy được những thứ quan trọng: con nào thường chịu ở màu hồng đỏ, con nào cứ ghép là chạy, đực nào ghép nhiều mà ít lứa, lồng nào hay chửa giả. Nhìn thẻ, bạn cũng tránh được việc ghép thỏ mẹ quá sớm sau đẻ chỉ vì nó đang chịu đực.
Trại thỏ nhỏ ở nông hộ thường chọn một nhịp cố định cho thỏ mẹ, chừa thời gian hồi sức sau mỗi lứa thay vì ghép ngay. Nhịp cụ thể bao lâu nên hỏi cán bộ kỹ thuật hoặc thú y theo giống và điều kiện nuôi của bạn; điều đáng giữ là thỏ mẹ phải được nghỉ đủ, không để cơ thể chạy liên tục từ lứa này sang lứa khác.
Thẻ nên treo ngay trên lồng và ghi bằng bút chì hoặc bút không phai khi dính nước, vì chuồng thỏ hay ẩm. Nhà nhiều người cùng cho thỏ ăn thì ai kiểm tra, ai ghép đều ghi vào cùng một tấm thẻ đó.
Chửa giả ở thỏ: làm ổ mà không có con
Chửa giả xảy ra khi thỏ cái đã rụng trứng nhưng không có thai. Nguyên nhân có thể là được đực phối nhưng không đậu, bị thỏ cái khác nhảy lên, hoặc đực vô sinh. Sau khi trứng rụng, cơ thể thỏ vẫn chạy theo lộ trình như có thai trong một thời gian, thường khoảng hơn hai tuần, rồi tự trở lại.
Cuối giai đoạn đó, thỏ cái hay nhổ lông ngực, lông bụng, tha cỏ khô làm ổ như sắp đẻ, có con còn ăn ít đi. Người nuôi mới tưởng thỏ sắp đẻ, chuẩn bị ổ đẻ, rồi chờ mãi không thấy con. Thời gian chửa giả ngắn hơn hẳn thời gian mang thai thật của thỏ, nên nếu bạn có ghi ngày ghép, nhìn ngày làm ổ là đoán được.
Chửa giả thường tự hết, không cần chữa. Sau đó thỏ cái lại có thể chịu đực. Nếu chửa giả lặp lại nhiều lần trong đàn, nên xem lại thỏ đực đang dùng, xem lại việc nuôi chung thỏ cái, và hỏi thú y khi cần. Thỏ cái làm ổ kèm bụng to bất thường, bỏ ăn kéo dài thì không còn là chửa giả, cần thú y khám.
Vì sao thỏ cái không chịu đực và khi nào gọi thú y
Nắng nóng là nguyên nhân hàng đầu ở nước ta. Thỏ chịu nóng kém; những ngày oi bức, thỏ cái ít chịu đực và thỏ đực cũng giảm sức sinh sản, có khi kéo dài cả sau đợt nóng. Chuồng thỏ cần mái cao, thoáng, che nắng chiều, có nước mát đầy đủ. Mùa hè nhiều trại nhỏ chủ động giãn lịch ghép, đợi trời mát.
Thể trạng là nguyên nhân thứ hai: thỏ cái quá béo do ăn nhiều thức ăn tinh, hoặc quá gầy do thiếu cỏ, giun sán, ghẻ, đều chịu đực kém. Thỏ đang thay lông, thỏ vừa chuyển chuồng, bị chuột, chó mèo quấy đêm cũng ít chịu. Thỏ mẹ vừa cai sữa một lứa đông con thường cần thời gian hồi sức.
Ánh sáng cũng có phần. Lồng thỏ đặt trong góc nhà tối quanh năm, ít ánh sáng ban ngày, thường cho thỏ cái chịu đực kém hơn lồng đặt ở nơi sáng sủa, thoáng gió nhưng không bị nắng chiếu thẳng. Không cần đèn đóm phức tạp; chỉ cần chuồng có ánh sáng tự nhiên đủ để người vào làm việc không phải bật đèn ban ngày. Tuổi cũng ảnh hưởng: thỏ cái già dần sẽ chịu đực thưa hơn và lứa ít con hơn, đó là lúc người nuôi tính chuyện thay đàn.
Nên mời bác sĩ thú y khi: âm hộ có máu, mủ, sưng loét; thỏ cái lớn tuổi có máu lẫn trong nước tiểu hoặc rỉ ra ở âm hộ (khác với nước tiểu màu cam đỏ do sắc tố thức ăn, vốn bình thường ở thỏ); thỏ bỏ ăn, nằm một chỗ; hoặc nhiều thỏ cái trong đàn cùng không chịu đực kéo dài dù điều kiện nuôi đã ổn. Người nuôi không tự dùng thuốc kích thích cho thỏ. Mang theo thẻ lồng khi hỏi thú y, vì lịch sử ghép và chửa giả giúp khoanh vùng nguyên nhân nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Thỏ cái động dục bao nhiêu ngày một lần?
Thỏ cái không có chu kỳ đều để đếm ngày. Thỏ có những đợt dễ chịu đực xen kẽ đợt không chịu, và trứng chỉ rụng sau khi được giao phối. Mỗi lần muốn ghép, bạn kiểm tra màu âm hộ và phản xạ nằm rạp ngay hôm đó.
Âm hộ thỏ màu gì thì cho phối?
Âm hộ hồng đỏ tới đỏ tươi, hơi sưng và ẩm là lúc thỏ cái dễ chịu đực nhất. Màu trắng hồng nhạt thường chưa chịu, màu tím sẫm là đã qua đỉnh. Màu chỉ là gợi ý, nên kết hợp với phản xạ nằm rạp nâng mông.
Thỏ mới đẻ có chịu đực ngay không?
Có, thỏ cái có thể chịu đực ngay sau khi đẻ. Vì vậy không nên để thỏ đực ở chung hoặc tiếp xúc được với thỏ mẹ. Đẻ quá dày làm thỏ mẹ kiệt sức và các lứa sau yếu đi.
Thỏ nhổ lông làm ổ mà không đẻ là sao?
Thường là chửa giả: thỏ đã rụng trứng nhưng không có thai, cơ thể vẫn chuẩn bị như có thai rồi tự trở lại sau hơn hai tuần. Thỏ ăn uống bình thường thì không cần chữa; bụng to bất thường, bỏ ăn thì nhờ thú y khám.
Mùa hè thỏ không chịu đực phải làm sao?
Nắng nóng làm cả thỏ cái và thỏ đực giảm sinh sản. Làm mát chuồng, che nắng, đủ nước, ghép vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Nhiều trại nhỏ giãn lịch ghép trong những tuần nóng nhất thay vì cố ghép rồi thất bại.