Thỏ mang thai thường khoảng một tháng, phần lớn đẻ trong khoảng ngày 30 tới 32 kể từ ngày phối; bạn nên đặt hộp ổ đẻ có lót cỏ khô vào chuồng khoảng ba bốn ngày trước ngày dự kiến. Dấu hiệu chắc nhất cho biết thỏ sắp đẻ là thỏ mẹ ngậm cỏ tha vào ổ và nhổ lông ở ngực, bụng để lót, thường diễn ra trong một hai ngày cuối hoặc ngay trước khi đẻ. Thỏ đẻ nhanh, hay vào ban đêm hoặc rạng sáng, nên việc của người nuôi chủ yếu là chuẩn bị ổ đúng lúc và kiểm ổ đúng cách vào buổi sáng sau đó.
Bài này viết cho hộ nuôi thỏ thịt vài chục con hoặc người nuôi thỏ cảnh. Những con số về ngày mang thai là mức thường gặp, khác nhau tuỳ giống; nếu thỏ quá ngày mà chưa đẻ, hãy hỏi bác sĩ thú y. Việc chăm đàn thỏ con trong ổ những tuần sau đó thuộc danh mục Chăm mẹ và con sơ sinh.
Tính ngày và vì sao thỏ hay "quá ngày" trên sổ
Thỏ cái không có chu kỳ lên giống rõ như bò hay heo; nhiều tài liệu mô tả thỏ rụng trứng sau khi được giao phối. Vì vậy ngày phối ghi trong sổ chính là ngày bắt đầu tính thai. Từ ngày đó cộng khoảng một tháng là ra ngày dự kiến, và bạn đánh dấu khoảng ngày thứ 27, 28 để đặt ổ.
Sai số hay gặp nhất đến từ việc ghi sổ. Thỏ cái được đưa sang chuồng đực nhiều lần trong một tuần, hoặc thả chung đực cái vài ngày, nên không ai biết lần phối nào đậu. Khi đó bạn lấy lần phối sớm nhất để đặt ổ, chấp nhận ổ nằm trong chuồng lâu hơn vài ngày, còn hơn để thỏ đẻ trên sàn lưới.
Không phải lần phối nào cũng đậu. Một số tài liệu chăn nuôi khuyên sờ bụng để kiểm thai vào khoảng giữa thai kỳ; việc này cần tay quen và nhẹ, nếu chưa làm bao giờ, hãy nhờ người có kinh nghiệm chỉ cho trước khi tự làm, vì nắn mạnh có thể gây hại. Thỏ được xác định không có thai thì không cần đặt ổ, đỡ tốn lót và giữ chuồng sạch.
Hộp ổ đẻ: kích thước, chất liệu và lớp lót
Hộp ổ đẻ tốt cho thỏ không cần cầu kỳ, nhưng vài chi tiết quyết định thỏ con sống hay chết trong tuần đầu:
- Đủ rộng cho thỏ mẹ nằm xoay trở nhưng không quá rộng khiến thỏ con bò tản ra góc lạnh; kích thước theo giống thỏ, thỏ to cần hộp to hơn.
- Có gờ chắn ở cửa vào cao hơn đáy một đoạn, để thỏ con mắt chưa mở không lăn ra ngoài khi mẹ nhảy ra.
- Đáy kín hoặc có lỗ thoát nước nhỏ, không dùng đáy lưới thưa vì gió lùa từ dưới lên làm thỏ con lạnh.
- Chất liệu gỗ hoặc vật liệu cách nhiệt; hộp tôn, hộp nhựa mỏng nóng lên rất nhanh vào mùa hè và lạnh buốt về đêm mùa đông.
- Lớp lót bằng cỏ khô, rơm mềm, phoi bào sạch, không mốc, không bụi; tránh vải vụn, bông gòn và sợi tổng hợp vì thỏ con dễ bị quấn chân, quấn cổ.
- Đặt ổ ở góc tối và yên nhất của chuồng, tránh góc thỏ mẹ hay đi vệ sinh.
Đặt ổ quá sớm, thỏ mẹ thường dùng ổ làm chỗ đi vệ sinh hoặc nằm chơi, làm lớp lót bẩn trước khi đẻ. Đặt quá muộn, thỏ mẹ không kịp làm ổ và đẻ ra sàn. Vì vậy mốc khoảng ba bốn ngày trước ngày dự kiến là cân bằng hay được khuyên. Ổ bị bẩn trước ngày đẻ thì thay lớp lót mới, đừng để nguyên.
Thỏ mẹ làm ổ: đọc từng dấu hiệu
Ngậm cỏ tha vào ổ. Thỏ mẹ cắp từng nắm cỏ, rơm sắp xếp lại trong hộp, có khi nhiều ngày trước khi đẻ, có khi ngay ngày cuối. Đây là dấu hiệu thỏ đã nhận ổ.
Nhổ lông ở ngực, bụng, hai bên sườn. Lông này lót lên trên lớp cỏ, tạo thành một cái chăn ấm phủ lên thỏ con. Nhổ lông thường diễn ra rất gần giờ đẻ; nhiều người nuôi xem đây là dấu hiệu thỏ sẽ đẻ trong vòng một ngày. Nhổ lông cũng giúp lộ núm vú để thỏ con dễ bú.
Ăn ít đi, uống nhiều hơn. Ngày cuối, thỏ mẹ có thể giảm ăn nhưng vẫn uống. Nước sạch luôn đầy là điều kiện bắt buộc, vì thiếu nước được nhiều tài liệu nhắc tới như một yếu tố khiến thỏ mẹ ăn con.
Thỏ lứa đầu làm ổ vụng. Thỏ cái đẻ lứa đầu có thể nhổ lông ít, cắp cỏ lung tung hoặc chẳng làm gì cả. Không có lông lót không có nghĩa là thỏ không có thai. Bạn có thể thêm một nhúm lông sạch từ ổ của thỏ mẹ khác hoặc lót thêm cỏ mềm sau khi thỏ đẻ.
Thỏ nhổ lông mà không đẻ. Đôi khi thỏ nhổ lông làm ổ dù không có thai thật. Nếu quá ngày dự kiến khá lâu mà chưa đẻ, bụng không to thêm, hãy ghi lại và hỏi thú y; đừng tự kết luận.
Thỏ đẻ diễn ra thế nào
Thỏ thường đẻ vào ban đêm hoặc rạng sáng, trong ổ, khá nhanh; cả lứa có thể ra trong khoảng một thời gian ngắn so với gia súc lớn. Thỏ mẹ tự cắn màng, liếm khô con và ăn nhau. Việc thỏ mẹ ăn nhau là bản năng bình thường, bạn không cần ngăn. Người nuôi gần như không có việc gì phải làm trong lúc thỏ đẻ, ngoài việc giữ yên tĩnh: không mở chuồng, không rọi đèn, không để chó mèo đi lại quanh dãy chuồng.
Thỏ con mới đẻ không có lông, mắt nhắm, tai cụp, nằm thành một nhúm dưới lớp lông lót. Chúng không tự điều hoà thân nhiệt được, nên lớp lông và cỏ trong ổ là thứ giữ chúng sống. Đây cũng là lý do thỏ con rơi ra ngoài ổ dễ chết vì lạnh chỉ sau vài giờ.
Một chi tiết làm nhiều người mới nuôi lo lắng: thỏ mẹ hầu như không nằm ấp con như mèo hay chó. Thỏ mẹ chỉ vào ổ cho con bú rất ít lần trong ngày, thường vào sáng sớm, mỗi lần vài phút, rồi lại ra ngoài. Trong tự nhiên, cách này giúp ổ ít bị kẻ săn mồi phát hiện. Thấy thỏ mẹ ngồi xa ổ cả ngày không có nghĩa là bỏ con.
Với thỏ nuôi trong dãy chuồng đông, tiếng động từ chuồng bên, chó sủa hay chuột chạy đêm đều có thể làm thỏ mẹ giật mình nhảy mạnh trong ổ, giẫm lên con. Những tuần có thỏ đẻ, bạn nên kiểm tra lưới chắn chuột, buộc chó xa dãy chuồng và hạn chế khách đến xem.
Kiểm ổ buổi sáng sau đẻ mà thỏ mẹ không bỏ con
Kiểm ổ một lần vào buổi sáng đầu tiên là cần thiết để phát hiện thỏ con chết, nhau sót, lót ướt. Làm nhẹ nhàng theo trình tự:
- Cho thỏ mẹ ăn một ít cỏ hoặc rau nó thích ở góc chuồng xa ổ để nó bận rộn.
- Rửa tay sạch, không dùng xà phòng có mùi nồng; nhiều người xoa tay vào lớp cỏ lót trong chuồng để tay mang mùi quen.
- Mở lớp lông phủ, đếm số thỏ con, nhìn bụng: thỏ con đã bú sẽ có bụng tròn căng, da hồng.
- Nhặt ra thỏ con chết, phần nhau sót, cỏ ướt bẩn; thay bằng cỏ khô mới ở chỗ đã lấy ra.
- Phủ lại lớp lông như cũ, không làm xáo trộn toàn bộ ổ.
- Ghi số con sống, chết vào sổ của thỏ mẹ, rồi rời đi và để yên.
Phần lớn thỏ mẹ không bỏ con chỉ vì người chủ quen thuộc chạm vào ổ. Điều làm thỏ mẹ hoảng là bị quấy nhiều lần, có mùi lạ, có thú dữ quanh chuồng. Kiểm một lần buổi sáng là đủ, đừng mở ổ năm lần một ngày để ngắm.
Những sự cố hay gặp lúc thỏ đẻ và cách xử lý ban đầu
Bảng dưới gom những tình huống người nuôi thỏ hay gặp nhất. Cột cuối là việc người nuôi làm được; những gì vượt quá cần bác sĩ thú y.
| Tình huống | Nguyên nhân thường gặp | Người nuôi làm gì |
|---|---|---|
| Thỏ đẻ ra sàn lưới, ngoài ổ | Đặt ổ muộn, ổ bẩn, thỏ lứa đầu | Ủ ấm thỏ con trong lòng bàn tay hoặc cạnh bình nước ấm bọc khăn, khi ấm lại thì đặt vào ổ |
| Thỏ mẹ cắn, ăn con | Bị quấy, có thú dữ, thiếu nước, con chết từ trước, thỏ lứa đầu | Giữ yên, đủ nước, che chuồng, ghi lại; lặp lại nhiều lứa thì hỏi thú y |
| Thỏ con tản ra khỏi nhúm | Lót ít, ổ rộng, thỏ mẹ nhảy vào ra mạnh | Gom con lại giữa ổ, thêm lót mềm, kiểm gờ cửa |
| Lót ổ ướt, có máu | Đẻ bình thường cũng có ít dịch, hoặc thỏ đi tiểu trong ổ | Thay phần lót ướt, giữ phần lông khô |
| Quá ngày dự kiến khá lâu chưa đẻ | Không đậu thai, ghi sổ sai, hoặc thai có vấn đề | Hỏi thú y, không tự dùng thuốc |
Thỏ cắn con một lứa chưa có nghĩa là thỏ mẹ hỏng. Nhiều con ổn định ở lứa sau khi chuồng yên tĩnh và đủ nước. Nhưng nếu một thỏ cái lứa nào cũng ăn con, cần xem lại cả khâu nuôi lẫn sức khoẻ, có thể nhờ thú y khám.
Khi nào gọi bác sĩ thú y
Thỏ là loài giấu bệnh rất giỏi; khi bạn thấy thỏ mệt rõ ràng thì thường tình trạng đã không còn nhẹ. Hãy gọi thú y nếu thỏ mẹ rặn, ưỡn lưng, kêu lạ mà không ra con trong một thời gian dài, hoặc ra một hai con rồi nằm lả, thở gấp. Gọi khi có máu tươi chảy nhiều, dịch có mùi hôi, hoặc thỏ mẹ bỏ ăn, không đi phân sau đẻ quá một ngày, vì thỏ ngừng ăn kéo dài là chuyện nguy hiểm.
Thỏ quá ngày dự kiến khá lâu trong khi ngày phối ghi chắc chắn, bụng to rõ mà không có dấu hiệu làm ổ, cũng cần thú y khám để biết thai còn sống không. Bạn không tự dùng thuốc thúc đẻ hay bất cứ thuốc gì theo lời mách cho thỏ, vì thỏ rất nhạy với nhiều loại thuốc.
Ghi lại giờ bạn thấy thỏ bắt đầu bất thường, thỏ đã ra mấy con, lót ổ có gì lạ; những chi tiết này giúp thú y đánh giá nhanh hơn khi bạn gọi. Không phải phòng khám thú y nào cũng quen khám thỏ. Nếu nuôi thỏ lâu dài, hãy hỏi trước ở địa phương xem cơ sở nào khám được thỏ, để khi cần không mất thời gian tìm kiếm.
Câu hỏi thường gặp
Thỏ mang thai bao nhiêu ngày thì đẻ?
Thường khoảng một tháng, phần lớn trong khoảng ngày 30 tới 32 kể từ ngày phối, tuỳ giống. Nếu quá ngày dự kiến khá lâu mà ngày phối ghi chắc chắn, hãy nhờ thú y khám.
Thỏ nhổ lông bao lâu thì đẻ?
Nhiều thỏ nhổ lông lót ổ rất gần giờ đẻ, thường trong vòng một ngày, có con nhổ ngay trước khi đẻ. Thỏ lứa đầu có thể nhổ ít hoặc không nhổ, nên không dựa hoàn toàn vào dấu hiệu này.
Chạm vào thỏ con thì thỏ mẹ có bỏ con không?
Phần lớn thỏ mẹ không bỏ con chỉ vì chủ quen chạm vào ổ một lần để kiểm. Hãy rửa tay sạch, không dùng xà phòng mùi nồng, kiểm nhanh vào buổi sáng và không mở ổ nhiều lần trong ngày.
Thỏ mẹ không vào ổ cả ngày có phải bỏ con không?
Không hẳn. Thỏ mẹ thường chỉ cho con bú rất ít lần mỗi ngày, hay vào sáng sớm. Nhìn bụng thỏ con: bụng tròn, da hồng là đã được bú. Bụng lép, da nhăn, thỏ con lạnh mới là dấu hiệu cần xử lý.
Thỏ đẻ ra ngoài ổ phải làm sao?
Nhặt thỏ con lên ngay, ủ ấm trong lòng bàn tay hoặc cạnh bình nước ấm bọc khăn cho tới khi da ấm và cựa quậy, rồi đặt vào giữa ổ dưới lớp lông. Thỏ con lạnh cứng vẫn có thể hồi lại nếu được ủ ấm từ từ.
Mùa nóng có nên bỏ bớt lót ổ thỏ không?
Có thể giảm bớt lớp cỏ dày nhưng giữ lớp lông phủ, để ổ ở nơi thoáng, tránh nắng chiếu. Hộp ổ bằng tôn, nhựa mỏng nên thay bằng gỗ. Nước uống mát, đầy đủ cho thỏ mẹ quan trọng hơn mọi thứ khác.